2006 Newroz’undan Bu Yana TZPKurdî

TZPKurdî dönem sözcüsü sayın Qahir BATEYÎ ile Kürdistan’da anadil sorununun çözümüne giden yolda TZPKurdî ve çalışmaları üzerine oldukça verimli bir e-röportaj gerçekleştirdik. Oldukça doyurucu ve içten cevaplar bulacağınız bu röportajı mutlaka okuyunuz.

Mehmet Ali KÜÇÜK: Sayın Bateyî, öncelikle çalışmalarınızdan dolayı TZPKurdî olarak hareketinizi ve çalışmalarınızı kutlamak isterim. Her ne kadar kendim de dil konusunda kusurlu insanlardan olsam bile; dil sorunu bireyler değil, öncelikle kurumlar nezdinde kendine çözüm bulacağından, TZPKurdî olarak tüm çalışmalarınıza büyük değer biçtiğimi bilmenizi istiyorum.

Dönem sözcüsü olduğunuz TZPKurdî ile Kürdistan Post okurlarını ilk bilgilendirmemiz, “Van’da bir Kürd Kütüphanesi” başlığıyla yayınladığımız röportajla olmuştu. Sizden rica etsem, okurlarımıza kısaca kurumunuzdan ve şimdiye kadar yürüttüğünüz çalışmalardan bahsedebilir misiniz? Hem okurlarımız bu en büyük sorunumuzun aktüel durumu konusunda bir fikir sahibi de olmuş olurlar.

Qahir BATEYÎ: TZPKurdî 2006 Newrozunda kendini ilan ederken, üç ana başlık üzerinde çalışmalara başlamıştı. Bunlar; Eğitim Çalışmaları (Kürt dil kursları), Bilinçlendirme Çalışmaları (paneller, seminerler, forumlar, halk toplantıları, bildiri, afiş, broşür, vs) ve Bilimsel Çalışmalar (Sözlük çalışmaları, ders kitapları, sözlü halk edebiyatı derleme çalışmaları, vs).

Bu çalışmaların bugüne değin istenilen düzeye gelindiğini söyleyemeyiz. Fakat çalışmalara başladığımız koşulları ve yine zorlukları göz önünde bulundurduğumuzda bir devrim yaptığımızı söleyebiliriz.

İlk başta bir hareket şeklinde dil çalışmalarını yürütme tecrübemiz yoktu. Var olan tecrübemiz ya bir kurum tecrübesiydi ya da siyasi tecrübeydi. Oysaki bu ikisi de yetmiyordu. Çünkü TZPKurdî bir kurum değildi; bir çok kurumu içinde barındıran bir hareketti. Fakat bu hareket siyasal bir hareket değildi, başlı başına ayrı bir şeydi. Daha önceleri böyle bir çalışma yürütülmemişti. Bu nedenle bir çok zorluklarla karşılaştık. Kadro sıkıntısından tutun ekonomi sıkıntısına kadar ve dediğim gibi tecrübesizlik.

Yine bize yaklaşım apayrı bir yaklaşımdı. İlk başta kendi kurumlarımız dahi bize çok farklı yaklaştılar. Yine bir çok arkadaşımız; “Bu Kürtçe de nerden çıktı!” gibisinden bize adeta karşıt konumda yer aldılar. “Türkçeleri elden gidecek” korkusuyla adeta bize karşıt konumda oldular. Bunlarla birlikte bir çok kurumumuz bizi ciddiye almadıkları gibi muhatap da almadılar. Bu sıkıntılar birkaç ay sürdü. Bizim yoğun çabalarımız sonucu ve yine hareketin sahiplenmesi bu zorluklar nispeten aşıldı.

Sonuç olarak 29 il ve ilçede meclis ve komisyonlar şeklinde örgütlendik. Yine üç ayrı yerde yeni kurum açtık (İstanbul Kürt Ensitüsü, Amed Kürt Enstitüsü, KURDİ DER ve şubeleri TZPKurdî bünyesindedir) Bununla birlikte yüzlerce panel, seminer, halk toplantıları vs düzenledik. Yine her yıl 2 binden fazla insana dil kursu verdik. (2007-2008 yılı devrelerinde bu sayı 3 bini geçecektir). Yine sözlük çalışmaları, ders kitapları (bunlar İstanbul Kürt Enstitüsü kurumumuz yapıyor), sözlü Kürt halk edebiyatı derleme çalışmaları (KURDİ DER Van şubesi yürütüyor) devam ediyor. Yine TZPKurdî bünyesinde W (Edebiyat dergisidir, Amed Enstitümüz çıkarıyor, iki ayda bir yayınlanıyor) ve ZEND (Araştırma –İnceleme dergisidir, İstanbul Enstütümüz çıkarıyor üç ayda bir yayınlanıyor) adında iki dergimiz yayınlamaktadır.

Mehmet Ali KÜÇÜK: İlk röportajımızda kütüphane projelerinizden bahsetmiştik. O zaman bize bu projenin ‘düşünüz’ olduğunu söylemiştiniz. Kütüphane çalışmalarınızda durum nedir? O zaman okurlarımızdan yardım çağrımız da olmuştu.

Qahir BATEYÎ: Kütüphaneler konusunda ne yazıkki gereken ilginin olduğunu söylemek mümkün değil. Zaten halk olarak okuma kültürümüz çok zayıf. Bu ister istemez kütüphanelere de yansıyor. Daha önce KURDİ DER Van şubesi bünyesinde açmış olduğumuz kütüphaneye yeterince kitap yardımı yapıldığını söyleyemeyiz. Kütüphanemizde 3 bine yakın kitabımız var. Halk tarafından okuma ilgisi çok azdır. Fakat başta dil kurslarımıza katılan öğrenciler olmak üzere, ünüversite öğrencileri güzel bir ilgi gösteriyorlar. Ayda ortalama 50-100 kişi kütüphanemizden okumak için kitap götürüyor. Bunun giderek gelişmesi bizi sevindirmektedir.

Mehmet Ali KÜÇÜK: Çağımızın teknoloji çağı olduğu herkesin malumu. Dil çalışmalarından bahsedecek olursak, elbette bunun en önemli ayaklarından biri olarak karşımıza bilgisayarlar çıkıyor. Örneğin diye giriş yapacak olsak, Kürdçe arayüzlü bilgisayar programları çalışamalarınız var mıdır? Bundan kısaca bahsedebilir misiniz.

Qahir BATEYÎ: Daha önce Amed Sur belediyesi ile yaptığımız bir Kürtçe program çalışması vardı ve programın CD leri çıkmıştı. Bir çok insan bu Kürtçe programı kullanmaktadır. Fakat bunun çok yaygın olduğunu söyleyemeyiz. Az bir kesim tarafından kullanılıyor. O çalışma çeşitli nedenlerden dolayı durdu. Şimdi ise bizim böyle bir çalışmamız yoktur.

Mehmet Ali KÜÇÜK: Kürdçe deyince şahıs olarak yüreğimi en çok sızlatan, dilin beslenme kaynaklarını kurumuş olmasıdır. Ehmedé Xane’nin sahipsiz olmasına ağıt yaktığı Kürdçeyi, temel olarak bilim, felsefe ve sanatın temel kaynaklarıyla beslemek gerekiyor. Bu da elbette temel kaynakların Kürdçeye çevrilmesi demektir. Bu yönlü çalışmalarınız var mıdır?

Qahir BATEYÎ: Kaynak kitapların Kürtçeye çevrilme çalışmalaerı yoktur. Belki bu TZPKurdî olarak en büyük eksiğimizdir.

Mehmet Ali KÜÇÜK: Kürd siyasetinin Türkçe yürütülüyor olması üzerine ne dersiniz?

Qahir BATEYÎ: Kürt siyasetçilerinin siyasetlerini Türkçe yapmaları bizi çok ama çok zorluyor. Bizim çalışmalarımız önündeki en büyük engellerden bir tanesidir. Bunun aşılması için bir çok kez çağrımız oldu. Fakat baktık ki çağrı ile olacak bir iş değil. Sonra çok çabaladık ve onlarla birlikte merkezi kararlar aldık. Şimdi yavaş yavaş aşılıyor. En azından kurumlar ve siyasiler üzerinde bir değişim –dönüşüm gerçekleştirebildik. Şimdi halk çalışmaları %40-50 Kürtçe yapılıyor. Daha önceleri bu oran %90 – 98’di. Yine resmi toplantıların çoğu Kürtçe yapılıyor. Kendileri ile birlikte aldığımız karar gereği tüm çalışmaların, toplantıların Kürtçe yapılması gerekir. Bu resmi bir karardır. Özellikle de, şartlar ne olursa olsun halk çalışmaları Kürtçe yapılacak. Fakat yılların alışkanlığı, yine bir çok siyasetçinin ya da kadronun Kürtçeyi bilmemesi yada az bilmesi bunun önünde engeldir. Kısacası Kürtçeye bir yönelim ve sahiplenme var, ama çok yavaş gelişiyor. Fakat umutsuz değiliz. Tahminlerimizce iki-üç yıla kadar Kürt siyaseti Kürtçe olacaktır. Bunun çabası var. Şimdilerde bir platformda Türkçe konuşan biri özür diliyerek konuşmasına başlıyor. Oysa ki daha önce Kürtçe konuşan biri, Kürtçe konuştuğu için özür diliyordu.

Mehmet Ali KÜÇÜK: Belediyeler konusuna değinmek istiyorum. Kürdistan’da belediyecilik ve Kürdçe konusunda durum nedir? Örneğin sizden zaman zaman herhangi bir talepleri olabiliyor mu? Ayrıca Kürdistan’da salt DTP’li belediyeler yok. Diğerleri açısından durum nedir?

Qahir BATEYİ: Belediyelerimizin elinde bir çok imkan olmasına rağmen ne yazık ki (birkaç belediye hariç) Kürt diline yönelik hiçbir çalışmaları yok. Çalışmaları olmadığı gibi TZPKurdî çalışmalarını da hiçbir şekide desteklemiyorlar ve TZPKurdî’den hiçbir talepleri olmamıştır. Kürt diline yönelik çalışmalarda bizim dışımızdaki belediyelerden fazla bir farklarının olduğunu söylemek mümkün değiil. Bizim dışımızdaki belediyelerle ise hiçbir şekilde bir çalışma yapmak mümkün değil. Çünkü bize yaklaşımları devletin yaklaşımlarından daha da beterdir.

Biz TZPKurdî olarak belediyelerle birlikte bir çok şey yapabiliriz. Çocuklara yönelik Kürtçe çocuk dergileri olsun, kültür ve dil çalışmaları olsun, yine çalışmalarını iki dille yapmaları vs. bir çok konuda bizden yararlanabilirler. Fakat şimdiye kadar talepleri olmadığı gibi, çeşitli bahanelerle taleplerimizi de geri çevirmişlerdir.

Mehmet Ali KÜÇÜK: TZPKurdî’nin K. Kürdistan dışı çalışmaları var mıdır?

Qahir BATEYÎ: Dil çalışmaları Küçük Güneyde TZPKurdî Rojava adında yürütülüyor. Yine Güney ve Doğu Kürdistan’da çalışmalar var. Avropa’da ise dil çalışmaları KNK Dil Komisyonu üzerinden yürütülüyor.

Mehmet Ali KÜÇÜK: Kürdçe’nin resmi dil olarak okullarda okutulması durumuna yönelik projeleriniz var mıdır?

Qahir BATEYÎ: Kürtçenin devlet okullarında okutulması için bir proje değilde alt çalışmalarımız var. Yani hazırlık çalışmaları. Önümüzdeki süreçlerde bu daha da belirginleşecektir.

Mehmet Ali KÜÇÜK: Son olarak, dil sorununun ulusal çözüm bekleyen bir sorun olmasından dolayı diyorum, diğer Kürd siyasi hareketlerinin bakış açısı nasıldır? Bu konuda biraz bilgi vermeniz mümkün müdür.

Qahir BATEYÎ: Dil bir siyasetin değil, dediğiniz gibi bir halkın ulusal mirasıdır. Onun için dil çalışmaları her kesimi içine almalı ve her kesime hitap etmelidir. Biz TZPKurdî olarak bu anlayışla yola çıktık ve halen de bu anlayışla çalışmalarımızı yürütmekteyiz. Tabii bunun zorlukları da yok değil. Fakat ne yapsan da bu istediğin gibi olmuyor. Çünkü her siyaset (daha çok bir siyasete bağlı kişiler, hele bu kişlerin ulusal duyguları dar ise) seni yanında görmek ister. Yanında değilsen, seni karşıt konumunda görür. TZPKurdî Özgürlük Mücadelesinin emeği sonucu ortaya çıkmış bir harekettir, fakat misyonu da ayrıdır. Misyonu aynı zamanda Kürtler arasında ulusal bir birliği sağlamaktır. Bu misyonu oynamaya çalışıyor. Çalışmalarımız içerisinde bulunan değişik fikirlerden insanlar var. Bu bizde hiçbir zaman sorun olmadı. Fakat bazen bizim dışımızda bunu sorun yapanlar oluyor. Ama biz yolumuza devam ediyoruz.

Mehmet Ali KÜÇÜK: Bu ikinci röportaj için teşekkür ederim, çalışamalarınızda başarılar dilerim.

Qahir BATEYÎ: Ben teşekkür ederim ve dilerim ki bir sonraki röportajı kendi dilimizde yapalım.