27 aralık 2007’de, Pakistan eski başbakanı Benazir Butto öldürülmesi bölgedeki devletler, ABD ve gelişmiş ülkelerde Pakistan’ı gündeme taşımıştır. Büyük Orta-Doğu projesinin doğudaki ayağının sözde demokratikleşmesinin ne kadar temelsiz olduğunu ve kişilere bağlı olduğunu göstermektedir. Pakistan’ın kısa tarihi, oluşumu ve gelişimi bölgenin ve Kürdistan’ın konumuna ışık tutacaktır.

Güneşi batmayan imparatorluk, İngiltere 1857’den itibaren Hindistan, Pakistan ve Bengladeş direkt olarak sömürge statüsünde idare etmeye başlamıştır. Kongre partisi 1885’te hindu ve müslümanlar tarafından laik anlayışta Hindistan’ın bağımsızlığı amacıyla kurulmuştur. 1906’da, laikliğe karşı çıkanalar Hindistan müslüman Ligini kurmuşlardır. Bu dönemde, bağımsız müslüman devlet kurma fikri Seyit Ahmet Han tarafında ortaya atılmış ve Şair Muhamet Ikbal tarafından 1930’da Müslüman Ligi Kongresinde formüle edilmiştir. 1940’ta ise Muhamet Ali Cinnah, bağımsız müslüman devleti talebini Müslüman Liginin resmi görüşü olarak ifade etmiştir.

Gandi’nin 2inci Dünya Savaşı döneminde başlattığı sivil ittaatsızlık hareketine karşı İngiltere’nin yoğun baskı politikalarının neden olduğu açlık sonucu 3 milyon kişi ölmüştür. İngiltere bu mücadeleler sonucu, 1945’te Hindistan’ı terk etmeye karar vermiştir. Bu süreçte İngiltere tarafından tohumları atılan karşıtlıklar, bir taraftan müslümanlar ile hindular arasında, diğer taraftan ise sihler ile hindular arasında kanlı çatışmalara dönüşmüştür. Müslüman Ligi, 1946 yılında yapılan seçimlerde müslümanların çoğunluk oluşturduğu bölgelerde Müslüman bağımsız bir devlet kurulmasını talep etmiştir. İngilizler Gandi ve Nehru’un muhalefetine rağmen Hindistan’ın bölünmesi karar vermişler ve İngiliz parlementosunun aldığı karar doğrultusunda 15 ağustos 1947 saat gece 12’de Hindistan ve Pakistan devletleri kurulmuştur.

Uzun süren sömürgelikten sonra, Asya’ın güneyinde Hindastan’ın batısında ve doğusunda 1700 Km uzaklıkta 2 ayrı bölgeden oluşan Federal Pakistan devleti islamı baz alarak Muhammed Ali Cinnah tarafından kurulmuştur. Batı Pakistan Pencap, Sind, Belucistan, Kaşmir, Kuzeybatı cephesi, İslamabad, Federal Tribal alan (Veziristan) ve Kuzey topraklarından oluşmaktadır. Kaşmir’in Çin’de kalan bölümünden sonra, Kaşmir bölgesi Hindistan ve Pakistan arasında çıkan çatışmalar sonucu bu iki ülke arasında 1948’de bölünmüştür. Bu bölünme Pakistan ve Hindistan arasında süren 60 yıldır devam eden Kaşmir sorununun kaynağıdır. Böylece yüzlerce yılda oluşan Hint birliği din temelinde parçalanarak Hint yarımadasında 3 devletin oluşmasıyla sonuçlanmış ve 2 devlet arasında çatışmalı ilişki sürekli kılınmıştır. Bu bölünme sonucu 6 milyondan fazla müslüman Hindistan’dan Pakistan’a göç ederken yaklaşık bu miktarda Hindu ve Sih’de Pencab eyaletinden Hindistan’a gitmek zorunda kalırken, 2 tarafatan 500 000’den fazla insan öldürülmüştür. Bunlara rağmen Hint yarımadasında yaşayan müslümanların üçte biri halen Hindistan’a yaşamakta iken yaklaşık 30 milyon hindu Bangladeş ve Pakistan’da yaşamaktadır.

Pakistan’ın kurucusu Cinnah 1948 vefat ettikten sonra, başbakan L. Ali Han 1951 ekiminde bir Afgan tarafından öldürülünce Pakistan’da lider sorunu başgöstermiştir. Bu süreçte, Anayasa çalışmaları sürdürülerek 1956’da sonuçlandırılmış ve Dünyanın ilk müslüman devleti parlementer federasyon olarak ilan edilmiştir. Karizmatik lider eksikliği nedeniyle parlementoda çoğunluk ve politik istikrar sağlanamadığından Cumhurbaşkanı İskender Mirza 8 ekim 1958’de Genelkurmay başkanı Eyub Han’la beraber Anayasayı askıya alarak sıkıyönetim ilan etmiştir. 20 gün sonra Eyub Han Mirza’yı sürgün ederek askeri diktatörlüğü tesis etmiştir. Yani istikrar sağlama amacındaki Mirza ordudan istediği yardımla Pakistan’da Orduyu iktidara getirerek, ordunun sürekli olarak siyasete müdahalesinin yolunu açmıştır.

1958’de darbe yapan Eyub Han 11 yıl kadar iktidarda kalmıştır. Bu sürede, yapılan toprak reformuyla 9 000 km2 toprak 150 000 çiftçiye dağıtılmıştır. 1962’de yapılan yeni anayasa ile Urdu ve Bengali resmi dil, İslamabad Pakistan’ın başkenti, Dakka ise Doğu Pakistan’ın yasal başkenti olurken, çok eşlilik yasaklanmış, boşanma yasallaşmış ve kalkınma planlarıyla ekonomik kalkınma amaçlanmıştır. Afganistan ve SSCB ile yaşanan sınır gerginliklerinin yanı sıra 1965’te Hindistan’la çatışmalar yaşanmıştır. 1966’da Eyub han ile Hindistan’ın başbakanı Şastari Taşkent’e SSCB himayesinde ateşkes yapmıştır. Bu anlaşmaya ve Eyub Han’a karşı çıkan Dışişleri bakanı Zülfikar Ali Butto istifa ederek sosyalist tandanslı Pakistan Halkları Partisini (PHP) 30 aralık 1966’da kurmuştur. 1968 sonunda çıkan protestolara dayanamayan Eyub Han mart 1969’da iktidarı Muhammed Yahya Han’a devr etmiş ve Yahya Han sıkıyönetim ilan ederek kontrolu geçici olarak sağlamıştır.

1970’te yapılan seçimlerde yıllardır baskı altında tutulan Doğu Pakistan’da bağımsızlık mücadelesi veren Şeh Mucibi Rahman liderliğindeki Halk hareketi bölge parlementosunda 163 milletvekilinden 153’ünü kazanmıştır. Ulusal parlementoda ise Butto’nu PHP’si çoğunluğu sağladığıdan, parlemonto toplantısı iki defa ertelendikten sonra seçimler Yahya Han tarafından iptal edilmiştir. Halk hareketi yasaklanırken Şeh Mucibi Rahman Batı Pakistan’da tutuklanarak hapse atılmıştır. Bunun üzerine, Doğu Pakistan 26 mart 1971’de Bengladeş olarak bağımsızlığını ilan etmiştir. Sıkıyönetim ilan edildikten sonra Pakistan ordusu Bengladeş’i işgal edince iç savaş çıkmıştır. Bu savaşta 10 milyon kişi göç ederken yüzbinlerce kişinin yaşamına mal olunca, Hindistan Bengladeş’i desteklemek amacıyla 3 aralık 1971’de askeri birlikler gönderince 3üncü Hint Pakistan savaşı yaşanmıştır. 16 aralık 1971’de ateşkes imzalanmış, temmuz 1972’de imzalanan Şimla anlaşmasıyla Şeh Mucibi Rahman serbest bırakılmış ve Pakistan Bengladeş’i 1974’te tanımıştır.

Hindastan’a karşı alınan bu yenilgiden sonra Yahya Han istifa etmiş ve Zülfikar Ali Butto Cumhurbaşkanılığı görevini devr almıştır. 1973’te kabul edilen yeni anayasa ile federal parlementer sisteme geçilmiş ve 146 oyun 108’ini alan Butto başbakanlığa seçilmiştir. 1972’den itibaren iddialı reformlar başlatan Butto, geniş çaplı bir millileştirme ile kapsamlı bir toprak reformu gerçekleştirmiştir. Askerler kilit mevkilerden alınırken, onları rahatlatmak için savunma bütçesi GSMH’nın % 6’sına çıkartılmıştır. Ama işverenlerle din adamlarının muhalefeti dindirilememiştir.

1977’de yapılan seçimlerde 9 önemli parti Pakistan Ulasal Birliği adı altında Butto’nun partisine (PHP) karşı seçime girmişlerdir. Fakat Butto 200 milletvekilinden 150’sini kazanınca muhalifler şiddetli protesto eylemleri düzenlemiştir. Bu koşulları fırsat bilen Ziya Ül Hak 5 temmuz 1977’de darbe yaparak Butto’yu tutuklayarak idama mahkum etmiştir. Bir çok defa seçim sözü veren Ziya 1979’da siyasal partileri kapatarak 4 nisan 1979’da Butto’yu idam ettirmiştir. Rejimi islamlaştırarak iktidarını ordu, dini kesimler ve işverenlere dayanarak sağlamlaştıran Ziya, eğitimde arapça ile islamı zorunlu hale getirirken, vergi olarak zekat yasallaştırmış ve federal düzeyde bir Şeriat mahkemesi kurdurmuştur. Din adamları ordu ve Üniversitelerde önemli görevlere getirilmiştir. Diktatör Ziya ABD’nin desteğiyle 1988’e kadar Pakistan’ı yönetmiş ve kasım 1988’de Ziya, ABD büyük elçisi, bir ABD generali ile 28 subayı taşıyan uçak düşünce içindekiler ölmüş ve Ziya dönemi sona ermiştir.

Butto tutuklandıktan sonra eşi Begum ile kızı Benazir göz hapsine alınmıştır. Butto idam edilmeden önce PHP’yi Benazir’e emanet etmiş ve böylece Benazir siyasete girmiştir.

Devam edecek...