Li gorî ku ez dişopînim, gelên me yên li Ewrûpayê dijîn gelekî kêm rastîya jîyana xwe dibêjin. Lewra jî, ez bê tirs dikarim bêjim temama gelê me yên li Kurdistanê, Ewrûpa nas nakin. Ewrûpaya ku ew dizanin, bihişteke li gor daxwaz, hêvî, xewn û xeyalên wan e.

Ev xewn û xeyal, didin pêşîya wan û wan dixin rêyeke bê qonax û bê veger. Hezar car heyf û mixabin ku roj bi roj, çi bi sebeb û çi jî bê sebeb xort, qîz u malbatên Kurda, diherin Ewrûpa, çav girtî xwe di wir werdikin. Li gorî hêvîyên wan, roja ku li Ewrûpa peya bibin, dê ew jîyana xemilî dest pê bike.

Lê rastî wiha ye?

Kesên ku tên Ewrûpayê, li gorî sedemên hatina wan, mirov dikare wan bike sê beş. Beşa yekemîn, ew kesên ku jiber sedemên sîyasî mejbûr dibin ji welatê xwe derkevin û tên Ewrûpa. Ev beş, beşekî tê nas kirin, loma jî hewce nake ez li ser bi sekinim.

Beşê duyemîn, ew kesên ku ji ber sedemên ekonomîk tên. Beşê sêyemîn, kesên ku didin pê macera û xeyalên bilind û tên van dera. Ev beş bi pirayî ji kesên ciwan pêk tê. Zahmete ku mirov cûdahîyek e zelal di navbêna van herdû beşên dawî de bibîne. Lewra jî qedera van herdu beşa yek e. Ez jî dixwazim van herdû beşan weke beşekî analîz bikim.

Jibo ku mirov li Ewrûpayê mafê rûniştinê bistîne, divê ku sedemên ku mirov jibonê hatîye li Peymana Dublînê bê. Bi kurtasî, Peymana Dublînê dibêje kesên ku jiber sedemên sîyasî, olî, etnîkî û cûdayî ya cînsî werin welatekî Ewrûpa, mafê rûniştinê distînin. Lê bi şertên ku bikaribin van pirsgirêkên xwe îspat bikin.

Kêm zêde, heya du sal berê, van kesên beşê dudu û sisîyan, sîyasî îltîca dikirin. Lê li Ewrûpayê, kesên ku di dezgeyên vi karî de di şixulin perwerdehîya vî kari stendine, bi salan ev kar kirine û pisporên mirovan e. Pir bi rihetî dizanin ku îfadeyên tên dan rastin yan ne rastin. Loma jî îdin li Ewrûpayê îfadeyên bi vî rengî nema kar dimeşînin.

Van çend salên vê talîyê, îdin îfadeyan reng guhertinin û gelekên wan dibêjin “ez li welatê xwe xwedî dijminim. Şert û mercên ku ez li welatê xwe bijîm ne mane, wê min bi kujin, loma ji ez hatime vêder”. Di raya wan de, dê Ewrûpî li ser vê îfadê rûniştinê bidin wan. Lê ev jî pere nake...

Îfade çi dibe bira bibe, kesên ku îltîca dikin, kêm zêde du salan dimînin. Heger ku ew sedemên gotine rast bin û li peymana Dublînê bên, piştî du salan rûniştinê distînin. Heger ku ne rast bin yan jî li vê peymanê nê, dewlet biryar dide ku wan ji welêk derxistine. Heya ku ev bîryar tê dan, ev kesana yan li kampa pênabera dimînin yan jî li malên ahlên xwe. Ew derfetên wanî ku bi xwe xanîyekî bigrin tune ye. Ji xwe her tişt li alîkî, ne pêkane ku bikaribin kirîya xanîyekî bidin. Weke mînak li Swêdê, perê ku pênaberek mehê carekê distîne 1600 kron e, ango 169 euro ye. Li Almanya nivê vêya ye. Li Swêdê buhayê pakêteke cixare 40 kron e. Kesekî ku cixarê vexwe, ji wî perî 1200 kron dihere cixarê. Tiştê ku dimîne wê têra çi bike, hûn dikarin bi hesibînin.

Jibo ku pênaberin destûra wan ya ku kar bikin jî tune ye. Wê demê ew mejbûr dibin ku bi dizî kar bikin. Ev jî dibe sedem ku karê herî giran û herî erzan bikin. Karê paqijîyê, şuştina firaxan li restorana û hwd karê wan e. Di van karan de mejbûrin heftê heft rojan û rojê 13 saetan kar bikin. Lê li alîyê din jî, dewlet wan mejbûr dike ku fêrî zimanê swêdî bibin. Ango dibistana ziman û karê bi dizî wan mejbûr dike ku sibeha ji saet 7, 8 an heya bi şev saet 23.00 li ser niga bin. Di rewşeke wiha de mirov nikare zimanekî ku pê karê xwe bimeşîne fêr bibin.

Jibo ku pêdivîya Ewrûpa ji karkera ne maye, qet naxwazin mafê rûniştinê bidin kesî. Lewra jî heya ku karin, li sedema digerin ku wan ji welatên xwe derxinin. Piştî du salan gelekên ku biryara derketinê distînin venagerin welêt û xwe li van deran vedişêrin. Wê demê trajedîya herî mezin dest pê dike. Destpêka xerabûna jîyana wan ev dem e. Lê gelekî heyf û mixabin ku ew bi xwe ne di ferqîya vêya de ne. Rojekê li vir, rojekê li dera han kar dikin. Zikekî têr, dehên birçî, rojekê bi xew, dehan bê xew... Û her dem di tirsa polîsan de jîyan berdewa dike. Bi salan di vê psîkolojîyê de dijîn û jîyana wan her li ser vê psîkolojîyê kûr û giran dibe...

Pêdivîya wan ji her tiştî heye. Ji sohbeteke ku bi hina re bikin û bêhna xwe fireh bikin bigre, heya cîyê ku lê rakevin. Pere tune, kar tune, ziman tune, mirov tune, cî û war tune,...tune û tune... nikarin bi rihetî derkevin zikakê behna xwe bistînin. Ez dizanim ku xwendevanên ku ji rewşê dûrin, xwe bi xwe dibêjin “gelo ahlên wan, mirovên wan dost û hevalên wan qe tuneye da ku alîkarîya wan bike?”. Lê hebin wê bi çi bikin ez benî? Dikarin çi bikin? Alîkarîya ahlên wan bes dikare têra çend meha bike, lewra ew bixwe pênaber in û di gelek waran de pêdivîya wan bi xwe ji alîkarîyê heye.

Bi wesîleya tercumanîyê min gelek di nexweşxanan de û li cem psîkologa di rewşên xerab de dîtin. Îstatîstîk jî xuya dikin ku kesên ji van pirsgirêkan ketine nexweşxana gelek in. Du sal berê, zarokên pênabera, yên ku jiber pênaberîyê nexweş ketine, felç bûne, seqet bûne û bi mirinê re rû bi rû mane, bûn hetikeke mezin li Swêdê.

Dema ku ev rewş bi salan berdewam dike, malbat ji hevdû dikevin. Yên ku bi serê xwe ne, mejîyê wî/wê ji hevdû belav dibe. Her dem hêvîdarin ku sibehê rewş baş bibe...Serê mehê, dawîya mehê, serê salê, dawîya salê,,,,lê roj bi roj jîyan xerab dibe. Hinek ji wan tên girtin û bi şûnde tên şandin. Jin û mêr yên ku hevdû berdidin, bi hineke dinre di zewicin, piştî çend salan yan jî mehan dîsa hevdû berdidin. Xortên ku bi serê xwe ne gelek caran bi jinên swêdî yên du caran ji xwe mestir re di zewicin û dibêjin “ez û keçika hevala xwe em ji hev hez dikin û bextewerin” û hw....Ango dikin nakin jîyaneke “normal” nema dikarin peyde bikin.

Mirovên ku ji ber sedemên sîyasî diherin Ewrûpayê jî, heya ku mafê runiştinê distînin di nav prisgirêkên wiha de dijîn. Lê dema ku runiştinê distînin, pirsgirêk diqelibin rengekî din û her berdewam dikin. Ev pirsgirêk çine, ezê pêjde bi berfirehî behsa wan bikim.

Ez nizanim dê ku ev tiştên ez bahs dikim çiqwasî bikaribe rastîya Ewrûpayê ragihîne xwendevanan, lê ez hêvîdarim ku kesên dixwazin herin Ewrûpayê berî ku herin careke din baş bi fikirin. Lewra tiştên giran ku di jîyanê de mirov wenda bike, gelekî zahmet e ku dîsa mirov bi dest xwe bixe.

Ez dixwazim xaleke din jî ku gelekî girîng e bînim bîra xwendevanan. Bazirganên mirovan: Kesên ku li ser xerakirina jîyana mirovan, jîyana xwe ava dikin...Mirovên wiha ne yên ku li ser çûna mirovan ya Ewrûpa jîyaneke rengîn dijîn, ne feqîr û rebenên ku bi çol û çepela dikevin, bi salan di qampên multecîyan de dijîn.

Ez dizanim ku hinek xwendevanên me yên ku dirî Ewrûpayê ne, dibêjin ku em rûniştinê bistînîn wê çawa be? Di nivîseke din de, ezê behsa wê ji bikim.