Kürtlerin tarihini ve estetiğinin izlerini arayanlar onu Mısırlıları ve burada o dönem esir olarak yaşayan köle Yahudileri ömürlerinde ilk defa bir at ile tanıştıran atalarımız Hurriler de bulabilirler. Tabiki ilk Kürd estetikçilerimiz, Kürd güzelliklerini anlayanlarımız doğadan, tabiat anadan esinlendiler, dağlarımızdan, ovalarımızdan, ırmaklarımızdan, kar ve yağmurlarımızdan.

Kürdlerde Estetik

Süleyman Deveci

Estetik sanat dilinde artık bir bilim olarak kabul edilir ve kökü bir Alman düşünürüne dayandırılır. Bu şahısa göre estetik duyulardaki bilgi birikimi dahası bunun yetkinliği, gücü, çapı ve çeperidir. Yine onu izleyen başka düşünürlerin de bu konuya kafa yorduklarını biliyoruz. Estetiğin genelde sözcük anlamı ile güzel, güzellik, güzel üzerine düşünme diye de ifade edildiği olur. Oysa insanlık tarihi ne 18. yüzyıl da başlar ne de bir tek Almanlarla, estetiği Antik Yunan´da, Mısır´da, Mezopotamya´da, Perslerde, Çin´de, Hindistan´da görmeyen, görmek istemeyen herhalde sanat tarihi dili ile ancak cahil diye adlandırılabilirler. Zira güzel, güzellik, buna değin kafa yoran insan uygarlık tarihinin hemen her evresinde ve yerinde karşımıza çıkar. O kafa çünkü asıl evrensel olandır, ortak zevk, keyif, tad veren, yakalayan, anlayan ve anlatandır. O yüzden Kürtlerde estetiğin olmadığını, zayıf olduğunu sananlar kendini, dahası Kürd tarihini ve kültürünü bilmeyen, bunun üzerine ciddi ve kapsamlı olarak yoğunlaşıp derinleşmemiş şahıslar ile birde politik söylem ve kafaların yüzeysel etkisi altında kurtulmamakta inat eden ve zamanının ötesini yakalayamayan Kürd aydınının büyük yanılgısı olarak adlandırılabilir.

Estetiğe değin ilk ipuclarını mağaralara çizilen resimlerden anlıyoruz, yapılan çanak çömleklerden, sayısız savaş kalıntısı izlerden, işlenmiş duvar ya da anıt yazılardan. İnsanlığın tek tanrılı dinlere ulaştığı evrede ise sayısız ipucu ve iz bulmak, görmek kaçınılmaz. Estetiği ciddi anlamda tek bir şahısa veya düşünüre bağlamak gerekir ise bu ancak Platon olabilir, hatta onun doğada yakalayıp gördüğü asıl var olan, değişmeyen mutlak güzellik ifadesi ile anlatmak istedikleri.

Kürtlerin tarihini ve estetiğinin izlerini arayanlar onu Mısırlıları ve burada o dönem esir olarak yaşayan köle Yahudileri ömürlerinde ilk defa bir at ile tanıştıran atalarımız Hurriler de bulabilirler. Zerdüşt´de, Kassitlerde, Tevrat´da, Babylonya´da, Heredot´un tanıklığında, Perslerin egemenliği altında yüzyıllarca kalmasına rağmen bir türlü asimile edilememiş asi ruhlu atalarımızın oralarda dağa taşa kazıdığı eserlerde, İslam´da, islama karşı direnen Kürd kültürlerinde ve en önemlisi yazılı değilde sözlü edebiyatın babaları dengbejlerimizde ve türkülerimizde, öykü, destan, ezgi ve diger sözlü anlatımlarda görebilirler belirgin ve keskin hatlarıyla. O Kürdlerde de güzellik bireysel dahası öznel ve göreli, göreceli idi. Tarihimiz bir başına ayakta kalma, yaşama, yaşatma mücadelesi, sanatı her daim savaşanların yaptığını iddia etmek ne büyük bir hata. Kürd sanatında ve estetiğinde bugünkü zorlamanın çıkmazlarını siyasetin dar, kendisini aşamamaktaki ısrarcı tutumunda aramak var iken, suçu tarihimize, kültürel alt birikimimizin azlığına vermek ayıptır, cehalettir, kendini bilmemek, tarihini, edebiyatını bilmemek demektir.

Tabiki ilk Kürd estetikçilerimiz, Kürd güzelliklerini anlayanlarımız doğadan, tabiat anadan esinlendiler, dağlarımızdan, ovalarımızdan, ırmaklarımızdan, kar ve yağmurlarımızdan. Yani insandan gelmeyen, onunda dışında zaten veya daha önce var olanlardan. O yüzdendir ki hala bugün edebiyatımızın ve müziğimizin ortak dili, dahası ezici teması bura ile ilgilidir, ilhamını böylesi ifade ihtiyacı duyulan konulardan alır. Duymak, duyumsamak, duygulardaki altüstlere şahit olmak, nesnelerden haz ve heyecan duymak, ve daha sonra belirli bir ihtiyaçtan sonra bunları bir biçim ve yöntem ile ifade etmeye çalışmak, güzele yönelmek insanın doğasında var olan bir olgu, gerçeklik olduğuna göre Kürd estetiğini son bir kaç yüzyıla sıkıştırıp sığdırmaya çalışmak saflık olur. Kendine ve Kürde güvensizlik diye ancak tanımlanabilir.

Tam da bu noktada Kürd estetikçileri ile Kürd sanatçıları birbirinden ayrılırlar. Zira sanatçının kavgası doğada olan değil, bulunmayanın yaratılması, onun ürünlere dökülmesi kavgasıdır. Yine de bir estetiği yakalamaksızın bunun olanaksızlığı ortada. Yaratıcı ruhun yansıttıkları özgündür, tek ve hatta biricikdir, uyumlu ama çıkarsız ve genel ekonomik ve pratik kullanıma yabancıdır, sadece estetik bir güzellik yaratmaktır ana amaç.

Solda, sol kültürde, solun ana teorilerinde estetiği bulamayız, haksız ve yanlış yere onu burjuvalaştırıp ona hatta bir de sınıf atlatırız. İnsanın doğasında var olan ve olmayanları belirli kalıplara sokmak her daim yanlıştır. Kürdlerdeki estetik ruh onları her ne kadar sanatçı yapmasa da bir sanatçının güzellik anlayışını kavrayabilecek kadar bilgili, donanımlı ve kültürlüdür. Ne anlar politikacı sanattan, bir sanatçının anlayıp anlatacağı güzellikten, diye sormakla kalmayıp bir de devlet adamının fikirlerinde ve milleti terbiyesinde güzele dair, güzelin alacağı yeri dahi göstermeye yeltenmiş zamanında Platon.

O kadar da haksız mıydı gerçekten Platon?

sueleymandeveci@hotmail.de